Os nad yw wedi ei nodi, mae’r wybodaeth yma yn berthnasol i Gymru a Lloegr yn unig. Os ydych yn byw yn yr Alban, ewch i “Parenting across Scotland” am wybodaeth a chyngor. Os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon, ewch i NI direct.

Pan fydd eich mab neu ferch yn gwahanu oddi wrth eu partner, mae yn amser anodd ac emosiynol. Fodd bynnag, o ran ceisio cadw perthynas gyda’ch wyrion a wyresau, mae’n bwysig cadw’n niwtral. Rhowch eich hun yn sefyllfa’r cynbartner. Os fuasai rhywun yn eich beirniadu chi, a fyddech yn awyddus iddynt dreulio amser neu gael cyswllt gyda’ch plentyn?

Cadwch mewn cof fod y rhan fwyaf o berthnasau teuluol rhwng neiniau a theidiau a wyrion a wyresau yn rhai anffurfiol yn naturiol. Fel y cam cyntaf, byddai’n anghyffredin i neiniau a theidiau gymryd camau cyfreithiol yn erbyn rhiant sydd wedi penderfynu, am beth bynnag reswm, i stopio wyrion ac wyresau dreulio amser gyda’u neiniau a theidiau. Ceisiwch siarad gyda’r rhiant am sut rydych yn teimlo a sut rydych eisiau parhau i fod yn rhan o fywyd eich wyrion neu wyresau.

Byddwch yn hyblyg

Byddwch yn barod i weld y wyrion a wyresau yn eu cartref fel y gallech fod wedi bod yn gwneud o’r blaen. Ceisiwch wneud bywyd yn haws i’r cynbartner gan fod rhieni sydd wedi gwahanu – fel cyplau sy’n byw gyda’i gilydd – weithiau yn croesawu cymorth gyda gofal plant, casglu’r plant o’r ysgol a chael aelod o’r teulu sydd ganddynt ffydd ynddynt i warchod y plant dros nos i alluogi iddynt gymdeithasu.

Aros yn niwtral

Cadwch eich sgyrsiau gyda’r rhiant arall gyda’r ffocws ar y plant ac arhoswch yn niwtral. Gallai hyn fod yn anodd iawn i’w wneud ond mae’n bwysig i beidio ag ochri gyda’r rhieni, faint bynnag o demptasiwn fydd i wneud hynny, a faint bynnag y credwch fod y rhiant arall yn anghywir.

Nid oes gan neiniau a theidiau hawliau awtomatig cyfreithiol i weld eu hwyrion ac wyresau os oes anghytuno. Mae sawl ffordd o geisio dod i gytundeb ynglŷn â threulio amser gyda’ch wyrion a wyresau o dan yn y fath amgylchiadau.

Cyfryngu

Mae yn ofynnol ar unrhyw un sy’n gwneud cais i’r llys am orchymyn trefniadau plentyn ystyried cyfryngu cyn gwneud cais i’r llys teulu ar gyfer datrys anghydfod oni bai eu bod wedi eu hesgusodi o’r gofyniad hwnnw. Mae cyfarfodydd gwybodaeth ac asesu cyfryngu (MIAMs) wedi eu cynllunio i helpu teuluoedd ddod i gytundebau cilyddol ynglŷn ag anghytundebau yn dilyn ysgariad neu wahanu, gan gynnwys y rhai yn ymwneud â phlant. Maent hefyd yn gallu arbed costau cyfreithiol pan gytunwyd ar faterion. Dylai’r math yma o gyfarfod fod wedi cymryd lle cyn y gellir clywed anghydfod yn y llys. Os nad yw cyfryngu yn addas, neu ei fod wedi cael ei geisio ond wedi methu â datrys yr anghydfod, yna gall y mater fynd ymlaen i’r llys.

Yn ogystal mae’n rhaid i neiniau a theidiau ofyn am ganiatâd y llys i wneud cais am orchymyn trefniadau plentyn. Mae’r gorchmynion yma yn disodli ‘gorchmynion preswyl’ a ‘gorchmynion cyswllt’ ac yn gallu penderfynu:

  • lle mae plentyn yn byw
  • pwy mae plentyn yn treulio amser gydag ef a phryd
  • sut fath o gyfathrebu, fel wyneb yn wyneb neu alwadau ffôn, ddylai gymryd lle rhwng y plentyn a’r person neu bersonau a enwir yn y gorchymyn

Yn wahanol i rieni, mae’n rhaid i neiniau a theidiau gael caniatâd gan y llys i wneud cais am orchymyn trefniadau plentyn gan ddefnyddion ffurflen C2. Mae’r ffurflen yma yn gais yn gofyn i’r llys eich caniatáu i ddechrau gweithrediadau neu ymuno â gweithrediadau cyfredol.

Fodd bynnag, lles y plentyn yw prif ddiddordeb y llys yn y fath achosion. Ar ôl i’r llys glywed y dystiolaeth gan yr holl bartïon (fydd o bosib yn cynnwys tystiolaeth gan y plentyn) bydd y llys yn gwneud penderfyniad yn seiliedig ar beth fydd er lles gorau’r plentyn.

Efallai bydd llys teulu yn rheoli mai cyswllt anuniongyrchol yw’r dull mwyaf ffafriol ar gyfer cyswllt gydag wyrion a wyresau.

Gallai cyswllt anuniongyrchol fod yn rhywbeth heblaw wyneb yn wyneb sy’n gallu cynnwys cardiau pen-blwydd, llythyrau ac anrhegion. Dylai unrhyw neges gefnogi’r ŵyr neu wyres a pheidio â bod yn feirniadol o’u rhiant. Fel arall gellir ei ystyried fel ymgais i ddylanwadu ar yr ŵyr neu wyres yn erbyn y rhiant sy’n rhan o’r anghydfod. Gellir disgrifio cyswllt fel galwadau ffôn, e-bost, neges testun a gwe-gamera fel cyswllt anuniongyrchol, ond oherwydd natur gwir amser y mathau yma o gyfathrebu, byddai’n arferol iddo gael ei nodi’n benodol gan y llys teulu.

Os yw’n amhosib siarad wyneb yn wyneb, gyda chynbartner eich plentyn yn dilyn ysgariad neu wahanu, gallwch ysgrifennu at neu e-bostio’r rhiant neu’r gofalwr sy’n eich gwahardd rhag gweld eich ŵyr neu wyres. Gallwch weld enghraifft o lythyrau ar y rhyngrwyd a allai eich cynorthwyo i ddatrys yr anghydfod yn anffurfiol gan ddangos eich bod yn ddi-duedd am unrhyw anghytuno rhwng y ddau riant.

Ble gallaf fynd nesaf?

  • Family Mediation Council

    Mae'r Family Mediation Council yn gorff proffesiynol ar gyfer cyfryngwyr teulu. Ewch i'w gwefan i gael gwybod mwy am gyfryngu teuluol a chwilio am gyfryngwr teuluol lleol.

  • The Grandparents Association

    Gallai colli cyswllt gyda wyrion a wyresau achosi gofid mawr i neiniau a theidiau, mae ein holl wasanaethau yn barod i wrando ac yn gyfrinachol.

  • National Family mediations logo
    National Family Mediation

    Gallwch lawr-lwytho taflen am ddim ar y rhan y gall cyfryngu ei chwarae wrth helpu neiniau a theidiau ar ôl gwahanu neu ysgaru.