Pan fyddwch yn gwahanu, mae deall yr hawliau a chyfrifoldebau cyfreithiol i’ch cartref yn gallu eich helpu i wneud penderfyniadau gwybodus am eich dyfodol a’ch helpu i symud ymlaen.

  • Ceisiwch gael cymorth i’ch helpu i ddeall eich hawliau tai a chynllunio eich dyfodol.
  • Os ydych yn gwynebu cael eich troi allan o’ch cartref, sicrhewch eich bod yn cael cyngor ar unwaith.
  • Efallai bydd eich cyngor lleol yn gallu eich helpu gyda lloches argyfwng neu llety dros dro.

Bydd eich opsiynau a hawliau tai yn dibynnu yn bennaf ar:

  • p’un ai oeddech yn briod neu mewn partneriaeth sifil, neu dim ond byw gyda’ch gilydd;
  • pwy sy’n berchen ar eich cartref; a
  • ble yn y DU rydych yn byw.

Mae’ch opsiynau yn debygol o newid yn sylweddol unwaith byddwch wedi gwahanu yn ffurfiol. Ac mae p’un ai yw eich cartref yn cael ei rentu nes os ydych yn berchen arno yn ffactor bwysig i’w ystyried.

Rydym wedi dangos rhai o’r senarios mwyaf cyffredin isod. Gallwch hefyd gael mwy o wybodaeth gan y Money Advice Service.

Mae gan y ddau ohonoch hawl i ddychwelyd i’r cartref ar unrhyw amser oni bai bod yna orchymyn llys yn erbyn hyn.

Os oes gennych forgais ar y cyd yna mae gan y ddau ohonoch gyfrifoldeb i wneud yr ad-daliadau misol. Os ydych yn symud allan o’r tŷ, nid yw hyn yn golygu na fydd gennych bellach gyfrifoldeb am y taliadau.

Fel arfer mae’r ddau ohonoch dal gyda’r hawl i fyw yna hyd nes y byddwch yn ysgaru neu’n diddymu’r bartneriaeth. Ond gall orchymyn llys newid eich hawliau, ac efallai na fyddwch yn cael aros os nad ydych wedi cyfrannu tuag at brynu eich cartref.

Mae gan y ddau ohonoch yr hawl i aros yn y cartref oni bai bod gorchymyn llys yn dweud na ddylech wneud hyn.

Os bydd un ohonoch yn gadael y cartref, bydd y llall yn gyfrifol am dalu’r rhent. Os na allwch gytuno ar beth sy’n digwydd nesaf, efallai bydd yn rhaid i lys benderfynu ar eich rhan.

Os ydych yn rhentu o dan enw’r rhiant arall

Efallai bydd yn rhaid i chi gael cyngor tai arbenigol os bydd y rhiant arall yn dewis dod a’r denantiaeth i ben. Efallai y gallwch gymryd y denantiaeth drosodd yn eich enw chi eich hunain, ond nid yw hyn yn warantedig.

Os ydych yn poeni am fod yn ddigartref, cysylltwch gyda Shelter Cymru neu Citizens Advice yn syth.

Mae’n bwysig i gofio bod dal gennych hawliau penodol.

 

Pan fod risg i’ch diogelwch chi neu’ch plentyn, efallai gallwch gael gorchymyn llys er mwyn stopio’r rhiant arall rhag mynd i mewn i’r eiddo.

Efallai gallwch gael cyngor a chynrychiolaeth gyfreithiol am ddim i’ch helpu gael gorchymyn llys yn erbyn eich partner.

Os oes rhaid i chi adael eich cartref oherwydd trais yn y cartref, gall y cyngor lleol:

  • ddod o hyd i lety argyfwng i chi
  • helpu i storio eich eiddo personol

Efallai gallwch gael gorchymyn llys er mwyn diogelu eich eiddo neu bethau personol.

Os ydych yn dioddef o drais neu gamdriniaeth yn y cartref, ffoniwch Llinell Gymorth Camdriniaeth yn y Cartref a Thrais Rhywiol Cymru Gyfan ar 0808 80 10 800 neu ManKind ar 01823 334 244.

Ble gallaf fynd nesaf?